Hiện nay nhiều bạn vẫn còn nhầm lẫn giữa hai khái niệm là Sàn giao dịch chứng khoán và Công ty chứng khoán, dẫn tới sự nhầm lẫn trong việc bắt đầu hành trình đầu tư chứng khoán của các bạn. Nếu bạn là F0, bài viết này sẽ dành cho bạn và giúp bạn hiểu rõ hơn về sự khác biệt giữa Sàn giao dịch chứng khoán và Công ty môi giới chứng khoán.
1. Thị trường chứng khoán (Stock market)
Trong cuộc sống nói chung và trong kinh doanh nói riêng, lúc nào cũng sẽ tồn tại hai đối tượng, một là nhóm người có tiền nhàn rỗi và muốn đầu tư (nhóm đầu tư), hai là nhóm người có dự án, có sản phẩm, có kỹ năng sản xuất, … đại khái là có công ty và mong muốn có thêm tiền để đầu tư (nhóm doanh nghiệp).
Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để mang 2 nhóm đối tượng này tiếp cận được với nhau? Cũng chính vì nhu cầu đó mà người ta sinh ra khái niệm thị trường chứng khoán (stock market). Nói một cách dễ hình dung, thị trường chứng khoán giống như là một thị trường lớn (như kiểu thị trường Việt Nam, thị trường Mỹ, thị trường Châu Âu, …).
Ở trong cái thị trường đó, cổ phần của các công ty sẽ được buôn bán công khai và bất kì ai cũng có quyền mua và quyền bán như nhau.
Hình 1: Mô tả khái quát về thị trường chứng khoán (stock market)
2. Sàn giao dịch chứng khoán (Stock exchange)
Như các bạn cũng biết, trong một thị trường rộng lớn thì sẽ có rất nhiều chợ để mà tập trung và phân loại người mua kẻ bán với nhau. Ví dụ như trong thị trường buôn bán Việt Nam thì sẽ có chợ Bến Thành, chợ Đông Ba, chợ Đồng Xuân, …. Mỗi một chợ sẽ có một quy định riêng về cách quản lý cũng như cách giao dịch.
Tương tự như vậy, trong một thị trường chứng khoán sẽ có rất nhiều “chợ”, và những cái “chợ” này chính là Sàn giao dịch chứng khoán (Stock exchange). Nói cách khác, thị trường chứng khoán là nơi tập hợp nhiều sàn giao dịch chứng khoán.
Ở Thị trường chứng khoán Việt Nam có tổng cộng là 4 Sàn giao dịch chứng khoán, nhưng phổ biến nhất là Sở Giao Dịch Chứng Khoán Hồ Chí Minh (HoSE – Ho Chi Minh Stock Exchange) và Sở Giao Dịch Chứng Khoán Hà Nội (HNX – Hanoi Stock Exchange).
Ngoài ra còn có 2 SGDCK nữa ít phổ biến hơn và ít được quản lý hơn, đó là Sàn Giao Dịch Phi Tập Trung (OTC – Over The Counter) và Sàn Đại Chúng Chưa Niêm Yết (UPCoM – Unlisted Public Company Market).
Hình 2: Quy định về thời gian giao dịch trên các sàn giao dịch chứng khoán. @VNExpress
Hiện tại thì các hoạt động mua bán chứng khoán ở Việt Nam chủ yếu tập trung ở 2 sàn HoSE và HNX do được sự quản lý chặt chẽ và có sự đảm bảo của các cơ quan luật pháp nhà nước.
Còn với sàn OTC (các nhà đầu tư và môi giới tự thỏa thuận giá cổ phiếu với nhau và tự giao dịch với nhau) và UPCoM (nơi tập trung các công ty đã phát hành cổ phiếu nhưng chưa được niêm yết trên TTCK) thì do tính chất đặc thù của 2 sàn này, đi kèm với rủi ro cao nên các hoạt động trên 2 sàn này chủ yếu là các hoạt động đầu cơ chứ không hẳn là đầu tư, nên những người mua bán cổ phiếu trong ngắn hạn sẽ hoạt động trên đây nhiều hơn là các nhà đầu tư dài hạn.
3. Công ty chứng khoán (Securities company)
Thị trường chứng khoán hoạt động với rất nhiều luật lệ khác nhau. Khi chúng ta mua một cổ phiếu nào đó, tức là chúng ta sở hữu một phần của công ty đó. Chính vì thế việc mua bán cổ phiếu này sẽ liên quan đến rất nhiều thủ tục và giấy tờ pháp lý khác nhau.
Nếu để cho những cá nhân tự làm thì việc giao dịch này sẽ trở nên cực kì phức tạp, do đó các Công ty chứng khoán sẽ giúp những cá nhân đó thực hiện hết các thủ tục này, để đơn giản hóa tối đa hoạt động mua bán và sở hữu cổ phiếu của các bạn.
Và tất nhiên, bạn sẽ phải trả một khoản phí cho việc này, thường thì phí này sẽ giao động từ 0.1% đến 0.2% tổng giá trị giao dịch. Ví dụ như bạn mua 100 cổ phiếu với giá 9.000đ / cổ phiếu, tức là bạn sẽ giao dịch 9.000.000đ, ngoài tiền thuế thì bạn phải trả phí cho công ty môi giới chứng khoán, khoản phí này sẽ giao động từ 900đ đến 1.800đ.
Ngoài ra còn có thêm một khoản phí lưu kí nữa, nhưng khoản phí này khá là nhỏ, không đáng kể lắm (thường thì chỉ là 0,1đ đến 0,5đ / cổ phiếu bạn đang nắm giữ).
Công ty chứng khoán (sexcurities company), hay còn gọi là công ty môi giới chứng khoán (Brooker) là các đơn vị trung gian, giúp bạn thực hiện quản lý các tài sản của bạn trên thị trường chứng khoán và giúp bạn tham gia các hoạt động mua bán trên thị trường chứng khoán.
Nếu bạn muốn mua cổ phiếu của một công ty nào đó trên Sàn giao dịch chứng khoán, bạn bắt buộc phải có một tài khoản của một công ty chứng khoán nào đó và sử dụng tài khoản đó để thực hiện các việc mua bán.
“Các công ty chứng khoán là một tổ chức tài chính trung gian ở thị trường chứng khoán, thực hiện trung gian tài chính thông qua các hoạt động chủ yếu như mua bán chứng khoán, môi giới chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng, phát hành và bảo lãnh chứng khoán, tư vấn đầu tư và quản lý quỹ đầu tư.” – Wikipedia.
Ngoài ra, đối với những bạn không rành về việc phân tích và đưa ra quyết định đầu tư, các Brooker sẽ cung cấp thêm dịch vụ tư vấn cho các bạn. Họ sẽ đóng vai trò như là chuyên gia để cung cấp thêm thông tin cho các bạn ra quyết định đầu tư.
Do đó các Brooker sẽ tính phí khác nhau cho loại hình giao dịch này. Nói một cách dễ hiểu, nếu Brooker nào có nhiều chuyên gia xịn, tư vấn cho khách hàng đầu tư hiệu quả cao thì tất nhiên uy tín và chất lượng của Brooker đó sẽ được nâng lên và họ có quyền tính phí tư vấn cao hơn so với những Brooker khác.
Công ty chứng khoán sẽ có các dạng chính như sau:
3.1. Công ty chứng khoán độc lập
Các công ty chứng khoán độc lập (như ở Việt Nam thì có Công ty Cổ phần Chứng khoán VNDIRECT) hoạt động độc lập và sản phẩm của họ sẽ tập trung vào TTCK. Khi bạn mua chứng khoán trên SGDCK thông qua các công ty này thì bạn sẽ được chứng nhận sở hữu chứng khoán đó.
Ưu điểm của loại hình công ty này là họ chỉ tập trung vào mảng chứng khoán nên các ứng dụng mua bán của họ nhìn chung thì khá là mượt mà và dễ tiếp cận với người mới, nhân viên tư vấn của họ cũng đông, chuyên nghiệp và khá nhiệt tình.
Nhưng nhược điểm là bạn phải liên kết tài khoản ngân hàng vào tài khoản của CTCK nên việc nạp rút tiền sẽ tùy thuộc vào nền tảng công nghệ của ngân hàng liên kết. Các CTCK chỉ thu phí quản lý và duy trì tài khoản của họ chứ họ không thu phí nạp rút tiền vào tài khoản, chi phí và tốc độ nạp rút tiền giữa tài khoản ngân hàng và tài khoản chứng khoán sẽ phụ thuộc vào ngân hàng.
3.2. Công ty chứng khoán thuộc tổ chức, tập thể
Các công ty thuộc một tổ chức, tập thể, chẳng hạn như các CTCK thuộc ngân hàng hoặc thuộc một tập đoàn nào đó.
Về bản chất thì các CTCK cũng như là một sản phẩm của tập đoàn đó (chẳng hạn như ngoài các sản phẩm về tín dụng, thẻ ATM, dịch vụ bảo hiểm, … ngân hàng Techcombank còn có một sản phẩm khác là Công ty Cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS – Techcom Securities JSC), hay VPS là CTCK của VP Bank, VCBS là CTCK của Vietcombank, …).
Và do CTCK chỉ là một sản phẩm của ngân hàng nên sự đầu tư của họ cũng còn hạn chế, các ứng dụng mua bán chứng khoán khá phức tạp, chưa được mượt và khó tiếp cận đối với người mới.
Tuy nhiên, nhược điểm của các CTCK độc lập lại trở thành ưu điểm của các CTCK dạng này, nhất là các CTCK thuộc ngân hàng. Do cùng thuộc một ngân hàng quản lý nên khi bạn sử dụng tài khoản chứng khoán của các công ty này, tốc độ nạp rút tiền giữa tài khoản chứng khoán và tài khoản ngân hàng thường là rất nhanh, và tất nhiên là chi phí nạp rút cũng gần như là miễn phí
Ngoài ra, một ưu điểm khác là do các CTCK thuộc ngân hàng nên họ có cách hoạt động báo cáo của họ sẽ tương đối giống ngân hàng. Họ sẽ gởi các báo cáo sao kê về tình hình mua bán chứng khoán của bạn, các loại chứng khoán mà bạn sở hữu, biến động thị trường, … để tiện cho bạn theo dõi.
3.3. Công ty chứng khoán thuộc tổ chức chuyên về công nghệ (Fintech)
Các công ty về Fintech với sản phẩm của họ là các ứng dụng (app) dùng để mua bán chứng khoán. Các ứng dụng của công ty này cho phép bạn có thể mua bán chứng khoán với các giá trị rất nhỏ.
Ví dụ như cổ phiếu của Vingroup có giá 100.000đ / cổ phiếu và họ không cho phép bán lẻ, bạn phải mua nguyên một cổ phiếu. Các công ty này sẽ đứng ra mua lại và bạn có thể thông qua các ứng dụng này để mua một phần của cổ phiếu đó, chẳng hạn bạn chỉ cần 10.000đ để mua 0,1 cổ phiếu Vingroup, và các công ty dạng này sẽ gom 10 người như bạn lại để mua 1 cổ phiếu Vingroup.
Tất nhiên là họ sẽ gởi cho bạn một thông báo hay một chứng nhận nào đấy để chứng minh rằng bạn đang sở hữu 0,1 cổ phiếu Vingroup, nhưng trên TTCK thì các công ty Fintech này sẽ đứng tên chính chủ trên 1 cổ phiếu của Vingroup chứ không phải là bạn, đó là điều hiển nhiên mà ai cũng biết (vì bạn ít tiền mà, bạn đâu thể mua trọn 1 cổ phiếu).
Các công ty dạng Fintech này đang phát triển rất nhanh trong thời đại công nghệ hiện nay và hình thức mua bán một phần cổ phiếu này thường tập trung vào nhóm nhà đầu tư nhỏ lẻ (như sinh viên hoặc các bạn mới bắt đầu tìm hiểu về chứng khoán và chưa muốn bỏ số tiền quá lớn vào kênh đầu tư này).
Tuy nhiên, do người đứng tên chính chủ sở hữu cổ phiếu không phải là bạn nên hình thức đầu tư này cũng tiềm ẩn khá nhiều rủi ro.
4. Cách chọn Công ty chứng khoán
Dựa trên các thông tin đã nêu thì chắc bạn cũng hiểu là để có thể giao dịch chứng khoán, bạn bắt buộc phải thông qua các Công ty chứng khoán chứ không thể tự giao dịch. Vậy nên chọn Công ty chứng khoán nào? Có ba yếu tố cần lưu ý:
4.1. Độ uy tín và an toàn
Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu, vì dù sao thì đây cũng là nơi mà các bạn để tài sản và các khoản tích lũy của mình, nên các bạn bắt buộc phải đặt yếu tố này lên hàng đầu. Trong ba nhóm mà mình vừa kể ở trên thì nhóm ngân hàng sẽ là nhóm an toàn nhất vì:
- Một Công ty chứng khoán độc lập thì dù sao cũng chỉ là một công ty, tức là vẫn có thể phá sản như thường, và khi họ phá sản thì tài sản của bạn sẽ đi về đâu, cái này sẽ tùy thuộc vào chính sách bồi hoàn của từng công ty, bạn nên tham khảo thật kĩ trước khi quyết định mở tài khoản và đưa tài sản của mình vào.
- Công ty chứng khoán thuộc ngân hàng thì là một sản phẩm của ngân hàng, đối với những ngân hàng lớn, đặc biệt là nhóm BIG4, rất khó để họ phá sản (tỉ lệ mà ngân hàng có thể phá sản chắc chắn thấp hơn rất nhiều so với Công ty chứng khoán độc lập). Giả sử Công ty chứng khoán thuộc ngân hàng có phá sản đi nữa thì ngân hàng vẫn có đủ khả năng để trả tiền cho bạn. Và đặc biệt là, ngân hàng thì ra đời rất lâu rồi còn các công ty chứng khoán độc lập thì cái lâu đời nhất cũng chỉ mới xuất hiện từ khoảng năm 1999 thôi.
- Các công ty Fintech chỉ mới ra đời gần đây, nên mức độ an toàn thì tất nhiên chưa thể đánh giá được liền. Một điều đáng lưu ý là các công ty Fintech đều là starup nên rủi ro của họ đang gánh cũng khá lớn, bạn phải cực kì cân nhắc khi đầu tư vào đây.
Mức độ ưu tiên sẽ là: Các ngân hàng > Các công ty môi giới độc lập > các công ty Fintech.
4.2. Phí giao dịch
Tất nhiên là phí giao dịch sẽ càng rẻ càng tốt. Về tiêu chí này thì hiện tại nhóm ngân hàng cũng nhỉnh hơn một chút vì ưu điểm của nhóm này là có thể nạp rút tiền nhanh chóng và gần như là miễn phí nạp rút tiền. Nhưng càng về sau thì các Công ty chứng khoán độc lập và nhóm Fintech cũng đang dần tối ưu hóa việc này. Nên về tiêu chí phí giao dịch này thì bạn cứ chọn công ty nào có mức phí thấp nhất mà xem xét thôi.
Mức độ ưu tiên: như nhau, tức là Các ngân hàng = Các công ty môi giới độc lập = Các công ty Fintech.
4.3. Trải nghiệm và chăm sóc khách hàng
Về tiêu chí này thì mình đánh giá rất cao các công ty Fintech. Họ mới ra đời nên rất bắt kịp xu hướng, các thiết kế về app của họ cũng rất mượt mà, rất đẹp và đội ngũ nhân viên chăm sóc của họ cũng rất trẻ. Do có lợi thế về nguồn nhân lực nên họ cũng chăm sóc khách hàng của họ rất nhanh chóng và phong cách chăm sóc của họ cũng làm khách hàng rất thích thú.
Đối với các công ty độc lập, do họ chỉ tập trung vào làm chứng khoán nên họ cũng đang tối ưu dần việc trải nghiệm và chăm sóc khách hàng, app của họ tuy hiện tại vẫn không xịn bằng nhóm Fintech nhưng trong tương lai họ chắc chắn sẽ đuổi kịp nhóm Fintech ở khía cạnh này.
Còn nhóm ngân hàng thì trong tiêu chí này, họ hơi bị lép vế so với 2 nhóm trên. Do mảng chứng khoán cũng chỉ là một phần trong số rất rất rất nhiều sản phẩm của họ nên việc họ hơi “đuối” trong việc trải nghiệm và chăm sóc khách hàng so với hai nhóm trên cũng là điều dễ hiểu.
Đã có rất nhiều lời phàn nàn về các app giao dịch của nhóm ngân hàng khi nó quá rối (vì họ lồng ghép thêm nhiều sản phẩm khác, đưa vào những thông tin mà họ nghĩ là khách hàng sẽ cần), không thân thiện với người dùng và rất hay bị đơ trong những thời điểm thị trường nóng lên.
Mức độ ưu tiên: Các công ty Fintech > Các công ty môi giới độc lập > Các ngân hàng.
5. Lời kết
Như vậy, bạn đã có cái nhìn tổng quan về Thị trường chứng khoán (stock market), Sàn giao dịch chứng khoán (Stock exchange) và Công ty chứng khoán (Securities company / Brooker). Khi ai đó hỏi bạn:”bạn đang dùng sàn nào để giao dịch vậy?” thì có thể là họ đang hiểu sai, ý của họ muốn hỏi bạn đang dùng Công ty chứng khoán nào để giao dịch.
Còn khi họ hỏi:”bạn đang giao dịch trên sàn nào vậy?” thì chắc là họ đang muốn hỏi bạn giao dịch trên sàn HoSE hay HNX đấy.
Xin cám ơn bạn đã đọc các chia sẻ của mình. Hi vọng các chia sẻ này ít nhiều gì cũng sẽ mang lại giá trị hữu ích cho bạn
- Thiên -